Rozmnażanie bylin pozwala tanio powiększyć ogród i jednocześnie odmłodzić stare kępy. Najważniejsze jest dopasowanie metody do budowy korzeni oraz terminu kwitnienia: rośliny kępiaste zwykle dzielimy, młode pędy ukorzeniamy, a byliny z korzeniem palowym najczęściej wysiewamy.
Jak wybrać metodę rozmnażania?
Najpierw sprawdź, jak roślina rośnie pod ziemią. Bylina tworząca zwartą kępę i liczne drobne korzenie ma zwykle system wiązkowy. Takie rośliny dobrze znoszą podział. Korzeń palowy jest pojedynczy, głęboki i słabiej rozgałęziony. Jego przecięcie często osłabia roślinę, dlatego bezpieczniejszy będzie siew nasion.
Podział i sadzonki należą do rozmnażania wegetatywnego. Nowe rośliny są wtedy kopiami rośliny matecznej, więc zachowują jej kolor kwiatów, pokrój i termin kwitnienia. Siew jest rozmnażaniem generatywnym. Pozwala uzyskać wiele roślin, ale siewki mogą różnić się od egzemplarza, z którego zebrano nasiona.
| Metoda | Typ roślin | Zalety | Trudność |
|---|---|---|---|
| Podział kępy | Byliny z korzeniem wiązkowym | Szybki efekt i zachowanie cech odmiany | Mała |
| Siew nasion | Rośliny z korzeniem palowym oraz gatunki łatwo tworzące nasiona | Duża liczba roślin przy niskim koszcie | Średnia |
| Sadzonki pędowe | Byliny tworzące młode, zielne pędy | Powtarzalność cech i możliwość rozmnożenia jednej rośliny | Średnia |
Termin zależy od kwitnienia. Byliny kwitnące wiosną najczęściej dzieli się po przekwitnięciu, latem lub wczesną jesienią. Gatunki kwitnące latem i jesienią dzieli się zwykle wczesną wiosną, zanim rozpoczną intensywny wzrost. Nie dziel roślin w pełni kwitnienia ani podczas upału.
Jak prawidłowo podzielić kępę byliny?
Podział najlepiej przeprowadzać w pochmurny, bezwietrzny dzień. Dzień wcześniej podlej roślinę, aby ziemia była wilgotna, ale nie rozmoczona. Przed rozpoczęciem pracy przygotuj:
- Widły ogrodowe
- Ostry szpadel lub nóż ogrodowy
- Sekator
- Pojemnik z wodą do oczyszczenia korzeni
- Materiał do zabezpieczenia ran, na przykład sproszkowany węgiel drzewny
Przed pracą umyj i zdezynfekuj narzędzia. Jeśli dzielisz kilka roślin, oczyszczaj ostrze po każdym egzemplarzu. Przygotuj też lekką ziemię do sadzenia i miejsce, w którym podzielone części nie będą narażone na ostre słońce.
Postępuj według następującej kolejności:
- Obkop kępę widłami lub szpadlem, zachowując odstęp od nasady pędów.
- Podważ bryłę widłami i wyjmij ją z ziemi bez szarpania za liście.
- Otrząśnij ziemię, usuń martwe fragmenty i w razie potrzeby opłucz korzenie.
- Rozdziel młodą kępę rękami, a zwartą bryłę przetnij nożem lub szpadlem.
- Uformuj części tak, aby każda miała zdrowe korzenie oraz co najmniej jedno lub dwa pąki.
- Posyp większe rany sproszkowanym węglem drzewnym i posadź części na tej samej głębokości, na której rosły wcześniej.
- Podlej rośliny i utrzymuj umiarkowanie wilgotną glebę do czasu pojawienia się nowych przyrostów.
Do podziału dobrze nadają się między innymi funkie, żurawki, liliowce, bodziszki i tawułki. Zwykle łatwo dzielą się także bergenie, rudbekie, jeżówki, pysznogłówki oraz wiele traw ozdobnych.
Jeśli kępa ma pusty środek, słabiej kwitnie, a pędy są cienkie lub pokładają się, prawdopodobnie potrzebuje odmłodzenia. Nie nawoź świeżo podzielonych roślin od razu. Najpierw muszą odbudować korzenie.
Jak przygotować sadzonki pędowe?
Sadzonki pędowe pobiera się z młodych, zdrowych pędów. W przypadku bylin najczęściej są to sadzonki zielne, czyli wykonane z miękkiej, niezdrewniałej części łodygi. Sadzonka półzdrewniała jest twardsza i częściowo zdrewniała, dlatego częściej stosuje się ją u krzewów niż u typowych bylin.
Byliny kwitnące latem można często sadzonkować wiosną, zanim pojawią się pąki kwiatowe. Przy roślinach kwitnących wiosną lepszy bywa późny termin, po zakończeniu kwitnienia i wytworzeniu nowych przyrostów. Pracuj rano lub przy pochmurnej pogodzie.
Przygotuj lekkie podłoże. Może to być mieszanka przesianej ziemi kompostowej, torfu i piasku w zbliżonych proporcjach, z dodatkiem perlitu. Podłoże powinno zatrzymywać nieco wilgoci, ale szybko odprowadzać nadmiar wody.
- Wybierz niekwitnący, zdrowy pęd o długości około 5–10 cm.
- Odetnij go ostrym, zdezynfekowanym narzędziem tuż pod węzłem lub odłam przy nasadzie z niewielką „piętką”.
- Usuń dolne liście, a na górze pozostaw kilka zdrowych liści.
- Opcjonalnie zanurz miejsce cięcia w ukorzeniaczu przeznaczonym do sadzonek zielnych.
- Umieść sadzonkę w wilgotnym, przepuszczalnym podłożu i delikatnie dociśnij ziemię.
- Ustaw pojemnik w jasnym miejscu z rozproszonym światłem, bez pełnego słońca.
- Utrzymuj stałą, umiarkowaną wilgotność i regularnie wietrz miejsce ukorzeniania.
Nie dopuszczaj ani do przesuszenia, ani do powstania błota. Temperatura około 20°C sprzyja ukorzenianiu, dlatego wiosną przydatny może być namiot foliowy lub podgrzewane miejsce do rozmnażania. Nowe liście pojawiają się często po kilku tygodniach, ale na rabatę przenieś sadzonki dopiero wtedy, gdy mają wyraźne korzenie i dobrze trzymają bryłę podłoża.
Co zrobić z roślinami o korzeniu palowym?
Łubin, mak czy gipsówka tworzą głęboki korzeń palowy i zwykle źle znoszą dzielenie. W ich przypadku wybierz siew nasion. To także dobry sposób, gdy chcesz uzyskać wiele roślin naraz i nie zależy ci na identycznym powtórzeniu cech odmiany.
Niektóre nasiona bylin potrzebują okresu chłodu, czyli stratyfikacji, aby rozpocząć kiełkowanie. Informację o takim wymaganiu sprawdź dla konkretnego gatunku. Siewki wymagają lekkiego podłoża, światła i równomiernej wilgotności. Do gruntu przenoś je po wytworzeniu mocnego systemu korzeniowego.
Na co uważać podczas rozmnażania?
Przed rozpoczęciem pracy sprawdź cztery warunki, które mają największy wpływ na przyjęcie się nowych roślin:
- Narzędzia są ostre, czyste i zdezynfekowane.
- Podłoże jest lekkie i przepuszczalne, z dodatkiem piasku lub perlitu.
- Pogoda jest pochmurna albo prace wykonujesz wcześnie rano.
- Po posadzeniu masz przygotowane miejsce z rozproszonym światłem i dostępem do wody.
Najczęstsze problemy wynikają ze zbyt ciężkiej ziemi, przelewania, przesuszenia młodych sadzonek albo pobierania pędów już kwitnących. Błąd stanowi też podział rośliny z korzeniem palowym oraz wykonywanie zabiegu w pełnym słońcu. Gdy korzenie pozostają poza ziemią, osłoń je przed wiatrem i posadź części możliwie szybko.
Rozmnażanie bylin najlepiej zacząć od łatwych gatunków kępiastych, takich jak funkia, żurawka lub liliowiec. Z czasem można przejść do sadzonek pędowych i siewu. Każda kolejna próba ułatwia ocenę terminu, wilgotności i jakości podłoża, a własny matecznik pozwala regularnie pozyskiwać rośliny bez kupowania nowych egzemplarzy.
